Terapia przeciwobrzękowa u pacjentów z obrzękiem limfatycznym po limfadenektomii

Dla kogo jest terapia przeciwobrzękowa?

Terapia przeciwobrzękowa dedykowana jest pacjentom z obrzękiem limfatycznym wrodzonym lub nabytym.

Obrzęk limfatyczny wrodzony, inaczej pierwotny, wynika z genetycznej predyspozycji, z anomalii w budowie układu limfatycznego, co jest przyczyną rozwoju niewydolności limfatycznej i dalej obrzęku. Taki obrzęk limfatyczny ujawnia się w pewnym momencie życia, np. w okresie dojrzewania i od tego momentu stopniowo narasta, szczególnie jeśli nie zostanie wdrożona terapia przeciwobrzękowa.

Obrzęk limfatyczny nabyty, inaczej wtórny, rozwija się w wyniku współistniejących schorzeń lub przebytego leczenia. Może rozwinąć się u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością żylną, u kobiet z lipoedemą, po urazach i operacjach ortopedycznych, ale bardzo często rozwija się u pacjentów po przebytym leczeniu onkologicznym, szczególnie jeśli wykonana była limfadenektomia (usunięcie węzłów chłonnych) oraz radioterapia. 

Kompleksowa terapia przeciwobrzękowa pacjentów z obrzękiem limfatycznym po limfadenektomii

Nie u wszystkich pacjentów onkologicznych rozwinie się obrzęk limfatyczny. Jednak pacjenci po limfadenektomii i po radioterapii są w grupie ryzyka rozwoju obrzęku.

Obrzęk limfatyczny może rozwinąć się zarówno w obrębie kończyny górnej jak i dolnej, w zależności od miejsca usunięcia węzłów chłonnych. Terapia przeciwobrzękowa dotyczy wtedy objętej obrzękiem kończyny.

Obrzęk kończyny górnej najczęściej rozwija się po mastektomii oraz po innych operacjach z powodu raka piersi, ale też z powodu czerniaka, szczególnie jeśli operacji towarzyszyła limfadenektomia pachowa, czyli usunięcie węzłów pachowych.

Obrzęk kończyny dolnej rozwija się u kobiet po operacjach z powodu nowotworów ginekologicznych (np. szyjki macicy, trzonu macicy, jajników) lub czerniaka a u mężczyzn z powodu nowotworów prostaty, jąder, czerniaka. Towarzysząca limfadenektomia węzłów pachwinowych lub miednicznych (np. biodrowych i zasłonowych) oraz radioterapia lub brachyterapia zwiększają ryzyko wystąpienia obrzęku limfatycznego.

Jak wygląda Kompleksowa Terapia Przeciwobrzękowa w Evital Rehabilitacja?

Terapię przeciwobrzękową w obrzękach u pacjentów onkologicznych po limfadenektomii w Evital Rehabilitacja rozpoczynamy od wstępnej konsultacji fizjoterapeutycznej. Podczas wywiadu fizjoterapeuta zapoznaje się z historią choroby pacjenta, zastosowanymi metodami leczenia oraz dokonuje oceny stanu funkcjonalnego i stopnia obrzęku. W zależności od stopnia zaawansowania obrzęku zostaje ustalony plan terapii i zakres zabiegów. Pacjent zostaje zapoznany z zasadami i etapami terapii.

• Pierwszą fazą kompleksowej terapii przeciwobrzękowej jest faza redukcyjna i obejmuje serię codziennych zabiegów, podczas których wykonywany jest manualny drenaż limfatyczny połączony z bandażowaniem wielowarstwowym, których celem jest redukcja obrzęku oraz usprawnienie odpływu chłonki.

Pierwsza wizyta terapii przeciwobrzękowej jest zawsze dłuższa. Wykonujemy na niej wstępny pomiar obwodów kończyny. Pozwala to nam określić stopień zaawansowania obrzęku oraz monitorować postępy terapii. Dobieramy również bandaże w zależności od rodzaju i wielkości obrzęku.

Faza redukcyjna obrzęku odbywa się codziennnie przez okres 5-10 dni, w zależności od obrzęku i tego jak szybko następuje jego redukcja. Ważne jest to, aby pacjent konsekwentnie nosił bandaże przez 22 – 23h i odwijał je tuż przed kolejną wizytą. W momencie stabilizacji obwodów, kiedy obrzęk przestał się już zmniejszać (najczęściej w okolicach 5-7 wizyty) wykonujemy pomiar do produktów kompresyjnych (np. rękaw, pończocha, podkolanówka itp.). Najczęściej jest to produkt płaskodziany szyty na miarę. W naszej placówce Evital Rehabilitacja wystawiamy wniosek na dostępną częściową refundację NFZ na taki produkt. Ważne, aby na wizytę z pomiarem do odzieży kompresyjnej pacjent pojawił się w bandażach i rozwinął je 15 min. przed samą wizytą – pomiar zawsze wykonujemy na zredukowany już obrzęk.

• Następnym etapem jest faza podtrzymująca efekty terapii. Pacjent/ pacjentka po wykonaniu pomiaru zostaje umówiony/a na kilka wizyt do czasu odbioru produktu. Terapia nadal obejmuje zarówno drenaż, jak i bandażowanie, ale nie odbywa sie już codziennie a np. co drugi dzień. W wyjątkowych sytuacjach, po uzgodnieniu z fizjoterapeutą, może być jednak prowadzona wyłącznie forma bandażowania. Nie należy przerywać terapii po wykonaniu pomiaru do produktu, ponieważ dłuższa przerwa może spowodować ponowny wzrost obrzęku, a tym samym zamówiony produkt może okazać się niedopasowany.
• Po odbiorze produktu należy umówić się na krótką, nieodpłatną wizytę, aby skontrolować produkt. Prosimy o przyjście w założonym produkcie, abyśmy mogli go sprawdzić. Wykonujemy zdjęcie w produkcie, oceniamy, czy jest prawidłowo dopasowany, podpowiadamy, jak go zakładać oraz przekazujemy informacje dotyczące użytkowania i pielęgnacji.
• Kolejnym etapem terapii przeciwobrzękowej jest faza zabiegów kontrolnych. Po 1-2 tygodniach powinna odbyć się pierwsza wizyta. Wykonujemy wtedy manualny drenaż limfatyczny oraz bandażowanie na 24 godziny. W pozostałe dni pacjent nosi swój produkt kompresyjny. Ogólnie wizyty kontrolne odbywają się 1-2 razy w miesiącu. U niektórych pacjentów muszą odbywać się częściej, np. raz w tygodniu, jeśli obrzęk ma bardzo dużą dynamikę. Później częstotliwość zabiegów zwykle spada. 

Każdy element terapii ma znaczenie. Terapia przeciwobrzękowa jest skuteczna tylko wtedy, gdy jest prowadzona kompleksowo, czyli z zastosowaniem wszystkich jej elementów: drenażu, bandażowania oraz odzieży kompresyjnej. Jeżeli fizjoterapeuta zaproponował Ci ten rodzaj terapii, oznacza to, że Twoja terapia będzie kompleksowa. W rozwiniętym obrzęku limfatycznym stosowanie półśrodków — jedynie jednego lub kilku elementów — nie przyniesie oczekiwanych rezultatów.

Autorka: mgr Julia Gizińska