Obrzęk Nogi: Jak Odróżnić Obrzęk Tłuszczowy (Lipodemia) od Obrzęku Limfatycznego? Przyczyny, Objawy i Leczenie.

Czym różni się obrzęk tłuszczowy (lipodemia) od obrzęku limfatycznego?

Obrzęk lipidowy od obrzęku limfatycznego łatwo rozróżnić znając poniższe podstawowe informacje. Obrzęk tłuszczowy to chorobowy, bolesny przerost tkanki tłuszczowej – zauważa się wzrost ilości tkanki tłuszczowej od pasa w dół. Dotknięte obszary to najczęściej uda, łydki lub całe nogi, a czasem nawet ramiona. Lipoedema zawsze występuje symetrycznie – obejmuje obie kończyny, jednak nigdy nie schodzi na stopę (zatrzymuje się w okolicy stawu skokowego). Obrzęk nie znika po odpoczynku ani unoszeniu nóg. Charakteryzuje się tendencją do powstawania siniaków oraz do bolesności dotykowej. Obrzęk limfatyczny to zastój limfatyczny, który może mieć różną przyczynę. Obrzęk limfatyczny może być pierwotny i wtórny. Pierwotny obrzęk limfatyczny może wynikać z niewykształcenia układu limfatycznego lub jest patologii np. niedrożnych naczyń chłonnych, a obrzęk wtórny może mieć różnorodne przyczyny – w wyniku leczenia onkologicznego (usunięte węzły chłonne), operacji, wypadku, urazu, występować razem z obrzękiem żylnym lub tłuszczowym. Obejmuje z reguły jedną kończynę, a w przypadku zajęcia obu kończyn, jedna kończyna jest bardziej obrzęknięta od drugiej. Obrzęk limfatyczny może obejmować stopę. Z rana z reguły jest mniejszy, pod koniec dnia jest większy. W początkowej fazie zauważa się poprawę po odpoczynku nocnym lub elewacji kończyny. Obrzęk pierwotny może wystąpić już u małych dzieci, nawet noworodków. Po leczeniu onkologicznym obrzęk limfatyczny może pojawić się w dowolnym momencie życia.

Czy obrzęk nóg może być spowodowany otyłością?

Tak, niestety obrzęk nóg może być spowodowany otyłością. Badania pokazują, że około 75% osób chorujących na otyłość ma przewlekły obrzęk limfatyczny nóg. W wyniku zwiększonej masy ciała, krążenie zarówno żylne jak i limfatyczne jest gorsze, co może powodować obrzęki. Obrzęk tłuszczowy może również występować u osób z otyłością, ale nie musi. Czasami są to schorzenia współistniejące ze sobą. Często niestety dzieje się tak, że mimo występowania objawów obrzęku tłuszczowego, stan ten jest bagatelizowany ze względu na równoczesne występowanie otyłości.

Jakie są objawy obrzęku tłuszczowego (lipodemii)?

Obrzęk lipidowy tzw. choroba grubych nóg ma wiele charakterystycznych objawów. Głównym charakterystycznym objawem jest chorobowy przyrost tkanki tłuszczowej, głównie w obrębie nóg (od pasa aż do kostek), ale przyrost ten może występować też w obrębie rąk. Sylwetka staje się nieproporcjonalna, często tułów jest o wiele drobniejszy od kończyn. Obrzęk lipidowy nie obejmuje nigdy stóp i dłoni. Dodatkowo odczuwana jest ciężkość nóg, obrzmienie, tkliwość dotykowa i uciskowa, duża tendencja do siniaków. W tkance podskórnej wyczuwalne są grudki i nierówności. Pierwsze objawy to z reguły nawracająca ciężkość nóg, pojawiająca się coraz częściej i trwająca coraz dłużej.

Dlaczego obrzęk tłuszczowy dotyczy głównie kobiet?

Przyczyna obrzęku lipidowego nie jest do końca znana, ale wiadomo, że do powstawania obrzęku przyczyniają się hormony kobiece – głównie estrogenu odgrywa znaczącą rolę w pojawieniu się tej choroby. Jej pojawienie się lub nasilenie zauważa się z reguły w momentach znacznych wahań hormonów u kobiet – w okresie dojrzewania, w ciąży/po ciąży, po menopauzie, ale również kiedy występują zaburzenia hormonalne (insulinooporność, Hashimoto lub inne choroby tarczycy). Obrzęk lipidowy może mieć też podłoże genetyczne i zauważa się dziedziczenie go w linii damskiej – babcia – mama – córka.

Czy liposukcja jest skutecznym leczeniem obrzęku tłuszczowego?

Tak, liposukcja jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia obrzęku tłuszczowego. Liposukcja to chirurgiczny zabieg polegający na odessaniu komórek tłuszczowych. Może dotyczyć zarówno kończyn dolnych jak i górnych. Jednak należy pamiętać, że jest to leczenie objawowe, nie przyczynowe. Lipedema to choroba przewlekła, hormonalno-genetyczna, a liposukcja: nie usuwa przyczyny (czyli zaburzeń hormonalnych) oraz nie zatrzyma całkowicie progresji, jeśli styl życia i leczenie wspomagające nie są kontynuowane. Liposukcja wymaga również utrzymania terapii kompresyjnej i drenaży także po zabiegu. Dodatkowo liposukcja musi być wykonana odpowiednią metodą. Liposukcja obrzęku tłuszczowego różni się od liposukcji kosmetycznej/estetycznej. Po pierwsze należy ją wykonać metodą zaoszczędzającą naczynia limfatyczne (czyli odessać tkankę tłuszczową wzdłuż naczyń). W przypadku liposukcji kosmetycznej, odessanie tkanki odbywa się również w poprzek naczyń (metoda criss-cross). Zastosowanie nieodpowiedniej metody liposukcji do odessania obrzęku tłuszczowego zwiększa ryzyko wystąpienia wtórnego obrzęku limfatycznego w wyniku uszkodzenia naczyń. Po drugie, należy równo odessać tkankę z całych nóg (liposukcja 360 stopni), natomiast w przypadku liposukcji kosmetycznej odsysa się tylko dany rejon/partię np. tylko przyśrodkowy obszar uda. Usunięcie tylko części chorobowo zmienionej tkanki tłuszczowej może spowodować, że efekt będzie chwilowy, a obrzęk tłuszczowy powróci i ponownie „odrośnie”. Dodatkowo należy bezwzględnie pamiętać, że tłuszczu lipedemicznego nie należy nigdy przeszczepiać w inny obszar np. w piersi, co często dzieje się podczas liposukcji kosmetycznych. Jak każdy zabieg, liposukcja niesie za sobą możliwe powikłania, dlatego przed podjęciem decyzji o liposukcji warto spróbować czy leczenie zachowawcze nie poprawi samopoczucia i nie zmniejszy objawów, a nawet nie zahamuje rozwoju choroby. Dodatkowo, odpowiednie leczenie wdrożone przed liposukcją, może przygotować ciało do tego zabiegu, dzięki czemu efekty zabiegu będą jeszcze bardziej zadowalające.

Jakie są stadia rozwoju obrzęku tłuszczowego i limfatycznego?

Stadia rozwoju obrzęku tłuszczowego (lipedemy)

Lipedema rozwija się powoli i przechodzi przez kilka etapów — od łagodnego pogrubienia tkanki tłuszczowej po znaczne deformacje kończyn. Poniżej przedstawiono klasyczną klasyfikację uwzględniającą głównie wielkość tkanki tłuszczowej. Aktualnie niemieckie wytyczne określają stadium na podstawie intensywności dolegliwości bólowych, a nie wielkości obrzęku. Stało się tak, ponieważ zauważono, że objawy nie zależą od ilości tkanki tłuszczowej. Obrzęk tłuszczowy może być mały i dawać duże dolegliwości bólowe i znacznie obniżać jakość życia oraz odwrotnie – obwody mogą być duże, natomiast nie dawać tak intensywnych objawów. Kiedyś stadium I obrzęku tłuszczowego nie było wskazaniem do liposukcji, natomiast teraz podejście lekarzy zmieniło się – nawet małą, lecz bolesną lipoedemę operuje się.

Stadium I – wczesne

• Skóra jest jeszcze gładka i elastyczna.
• Tłuszcz zaczyna odkładać się nadmiernie, szczególnie w okolicach bioder, ud i pośladków.
• Obrzęk jest symetryczny (po obu stronach ciała).
• Pojawia się uczucie ciężkości nóg, tkliwość i łatwe powstawanie siniaków.
• Stopy pozostają nieobrzęknięte.

Stadium II – średnie

• Skóra staje się nierówna, pojawia się charakterystyczny efekt „pomarańczowej skórki”.
• Tkanka tłuszczowa grubieje i tworzy grudki lub guzki wyczuwalne pod palcami.
• Obrzęk utrzymuje się przez cały dzień i nie znika po odpoczynku.
• Ból i nadwrażliwość tkanek nasilają się.

Stadium III – zaawansowane

• Kończyny przybierają zdeformowany, „kolumnowy” lub „słoniowaty” kształt.
• Tkanka tłuszczowa jest bardzo gruba, twarda i tworzy fałdy skórne.
• Ruchomość kończyn może być ograniczona, a ból – silny i przewlekły.
• Układ limfatyczny zaczyna być przeciążony.

Stadium IV – lipolymphedema

• To połączenie lipedemy i wtórnego obrzęku limfatycznego.
• Obrzęk obejmuje także stopy i palce.
• Skóra grubieje, może dojść do stanów zapalnych lub infekcji (np. róży).

Stadia rozwoju obrzęku limfatycznego (limfedemy)

Obrzęk limfatyczny rozwija się w wyniku uszkodzenia lub niewydolności układu limfatycznego. Postęp choroby dzieli się na cztery etapy według klasyfikacji ISL. Będąc czujnym, objawy obrzęku limfatycznego można zauważyć już w jego Stadium 0.

Stadium 0 – utajone (bez widocznego obrzęku)

• Układ limfatyczny działa nieprawidłowo, ale obrzęk jeszcze się nie pojawia (maksymalne wypełnienie naczyń chłonnych)
• Pacjent odczuwa ciężkość, napięcie lub pełność w kończynie.

Stadium I – odwracalne

• Pojawia się miękki obrzęk, czasem tylko w części kończyny, który można zmniejszyć, unosząc kończynę lub odpoczywając (przelanie się chłonki z naczyń, pojawienie się płynu limfatycznego w tkankach).
• Skóra jest gładka, a po naciśnięciu palcem zostaje chwilowy dołek.

Stadium II – nieodwracalne wczesne

• Obrzęk nie znika po odpoczynku.
• Tkanka staje się coraz twardsza i bardziej włóknista.
• Skóra traci elastyczność, dołek po ucisku nie pojawia się.

Stadium III – tzw. słoniowacizna

• Kończyna jest znacznie pogrubiała i zdeformowana.
• Skóra staje się pogrubiała, mogą pojawiać się zmiany skórne, wynikające ze złej trofiki tkanek.
• Mogą występować nawracające infekcje, np. róża.

Czy manualny drenaż limfatyczny jest skuteczny w leczeniu obrzęku tłuszczowego?

Tak, manualny drenaż limfatyczny pomaga w leczeniu obrzęku tłuszczowego. Należy jednak pamiętać, że jest to leczenie objawowe. Regularne korzystanie z drenaży limfatycznych zarówno manualnych jak i pneumatycznych zapobiega pojawieniu się wtórnego obrzęku limfatycznego (ponieważ usprawnia przepływ limfy aktywując układ chłonny), zmniejsza stan zapalny, zmniejsza napięcie tkanek, a tym samym ma działanie przeciwbólowe. Należy pamiętać, że drenaż limfatyczny to nie masaż. Do leczenia obrzęku lipidowego należy podejść kompleksowo, aby było skuteczne. Zaleca się również stosowanie codziennie kompresji medycznej – rajstop, legginsów, stosowanie diety niskowęglowodanowej i/lub przeciwzapalnej, ważne jest również prawidłowe nawodnienie oraz aktywność fizyczna (koniecznie w kompresji). To kompleksowość działań pozwala mieć obrzęk tłuszczowy pod kontrolą i skutecznie zmniejszyć jego objawy.

Czy manualny drenaż limfatyczny wystarczy w leczeniu obrzęku limfatycznego?

W przypadku obrzęku limfatycznego, ważne jest kompleksowe działanie. Skuteczność terapii zależy od przyczyny obrzęku, natomiast wygląda podobnie. Ważny jest nie tylko drenaż limfatyczny, niezwykle istotna jest kompresjoterapia – najpierw bandażowanie kompresyjne, następnie dobór odzieży kompresyjnej. W niektórych przypadkach (kiedy układ limfatyczny działa poprawnie), udaje się zlikwidować obrzęk.

Gdzie szukać pomocy i jak zdiagnozować obrzęk nóg?

Po diagnozę obrzęku najlepiej skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu w celu otrzymania skierowania do flebologa czyli tzw. „naczyniowca” – lekarza zajmującego się układem naczyniowym. To on podczas badania USG sprawdzi przepływ w naczyniach i stwierdzi rodzaj obrzęku – limfatyczny, tłuszczowy, żylny czy mieszany. Może również zadecydować o konieczności stosowania wyrobów kompresyjnych. Jednak w celu terapii obrzęku należy zgłosić się do fizjoterapeuty, który specjalizuje się w Kompleksowej Terapii Przeciwobrzękowej. Takich fizjoterapeutów znajdziecie w gabinecie Evital Rehabilitacja na Bielanach oraz Pradze. Dlaczego tak ważne jest, aby fizjoterapeuta był przeszkolony z Kompleksowej Terapii Przeciwobrzękowej oraz posiadał doświadczenie w pracy z pacjentami z obrzękami? Leczenie obrzęku limfatycznego jest złożone, zawiera wiele elementów i składowych. To doświadczenie fizjoterapeuty pozwala odpowiednio zaplanować fizjoterapię (w zależności od rodzaju obrzęku), skutecznie zredukować obrzęk oraz zaopatrzyć pacjenta w dobraną dla niego odzież kompresyjną.

Czy można w jakiś naturalny sposób wspomagać leczenie obrzęku limfatycznego?

Istnieje wiele mitów na ten temat. Na pewno nie warto zastosować zioła – picie pokrzywy lub moczenie nóg w innych ziołach daje tylko pozorną poprawę, a wręcz może dojść do powikłania obrzęku. Maść z kasztanowca również jest popularna, aby wspomagać leczenie obrzęku limfatycznego – nie jest szkodliwa, daje uczucie chłodu i nawilżenia, natomiast nie zmniejszy ona w żaden sposób obrzęku.

Czerwone flagi w obrzękach

Pamiętaj, że każde pojawienie się obrzęku lub opuchnięcie ciała to pewnego rodzaju patologia. Nigdy nie bagatelizuj objawów obrzęków. Żaden obrzęk nie jest normą, nawet jeżeli jest mały.

Jeżeli zauważysz u siebie ból nogi (z reguły łydki), a dodatkowo towarzyszy temu, gorączka, zwiększone ucieplenie kończyny, złe samopoczucie to musisz koniecznie jak najszybciej skonsultować się z lekarzem! Pojawienie się takich objawów, może świadczyć o tym, że to zakrzepica! W jej wyniku również dochodzi do obrzęku!

Jeżeli zauważysz u siebie czerwony rumień na kończynie, ślad podobny do pokrzywki, obrzęk tkanki, może to być stan zapalny skóry i tkanki podskórnej, czyli tzw. róża! W walce z obrzękiem limfatycznym róża jest szczególnie niebezpieczna ponieważ osłabia naczynia limfatyczne. U osób narażonych na obrzęk limfatyczny (np. po leczeniu onkologicznym), róża może być przyczyną wystąpienia obrzęku limfatycznego.

Każdy obrzęk może być poddany terapii i zredukowany – czy to taki wynikający z operacji, urazu, wypadku, taki towarzyszący ci wiele lat, taki pojawiający się po podróży lub podczas długotrwałego stania lub siedzenia (obrzęk ortostatyczny). Efekty redukcji zależą od zaawansowania obrzęku. Nie zwlekaj! Już dziś znajdź w swojej okolicy fizjoterapeutę zajmującego się Kompleksową Terapią Przeciwobrzękową.