Fizjoterapia po radioterapii piersi – kiedy jest potrzebna i jak wygląda rehabilitacja?

Radioterapia piersi/klatki piersiowej a rehabilitacja – dlaczego fizjoterapia może być potrzebna?

Radioterapia wpływa nie tylko na obszar samego guza, ale również na otaczające tkanki znajdujące się w polu napromieniania. U części kobiet po leczeniu pojawiają się dolegliwości, które mogą utrzymywać się przez dłuższy czas. Należą do nich między innymi:

• uczucie napięcia lub „ściągania” skóry,
• sztywność piersi i klatki piersiowej,
• ograniczenie ruchomości barku i kończyny górnej,
• dyskomfort podczas rozciągania,
• zwiększona wrażliwość tkanek,
• zmiany w obrębie blizny pooperacyjnej,
• twardnienie lub zmniejszona elastyczność tkanek,
• obrzęk kończyny górnej, piersi lub okolicy tułowia.

Fizjoterapia po radioterapii piersi/klatki piersiowej jest ważnym elementem po zakończeniu tego etapu leczenia onkologicznego. Jej celem jest wspieranie sprawności i jakości życia pacjentki oraz reagowanie na problemy, które mogą pojawić się po napromienianiu. Rehabilitacja może być szczególnie przydatna wtedy, gdy pacjentka zauważa zmianę w sposobie poruszania ręką, narastające napięcie lub ograniczenie codziennej aktywności.

Jak radioterapia wpływa na skórę, tkankę podskórną i powięź?

Skóra i tkanki znajdujące się pod nią mogą reagować na radioterapię zarówno w trakcie leczenia, jak i po jego zakończeniu. W zależności od indywidualnej reakcji organizmu mogą pojawić się między innymi zaczerwienienie, suchość, nadwrażliwość lub zwiększona wrażliwość na dotyk.

W późniejszym okresie u części pacjentek może dojść do zmniejszenia elastyczności tkanek. Zmiany te mogą dotyczyć również tkanki podskórnej i struktur powięziowych. W efekcie pacjentka może odczuwać miejscowe napięcie, sztywność lub wrażenie, że skóra i tkanki „nie przesuwają się” tak swobodnie jak wcześniej.

Fizjoterapia może obejmować pracę nad poprawą ruchomości tkanek, mobilnością blizn oraz funkcją obszarów, które zostały objęte leczeniem. Techniki terapeutyczne powinny być zawsze dobierane z uwzględnieniem stanu skóry i tkanek. Szczególnie istotne jest unikanie zbyt intensywnej pracy w przypadku podrażnienia, uszkodzenia lub niewygojenia skóry. Ważnym elementem jest również profilaktyka przeciwobrzękowa, ponieważ radioterapia niszczy działające węzły chłonne, dochodzi do ich zwłóknienia i uznaje się je za nieczynne po radioterapii.

Dlaczego po radioterapii może pojawić się napięcie piersi i klatki piersiowej?

Napięcie piersi i klatki piersiowej może mieć różne przyczyny. Może wynikać między innymi ze zmian w elastyczności tkanek, blizn po operacji, ograniczonej ruchomości skóry i tkanki podskórnej, a także z przyjmowania przez dłuższy czas pozycji ochronnej.

Objawy mogą obejmować:

• uczucie ciągnięcia w obrębie piersi,
• napięcie w przedniej części klatki piersiowej,
• dyskomfort przy unoszeniu ręki,
• uczucie sztywności podczas rozciągania,
• ograniczenie swobody ruchu barku.

Objawy te pojawiają się ponieważ radioterapia powoduje zwłóknienie tkanek, a tym samym tracą one swoją elastyczność i rozciągliwość.

Fizjoterapia może pomóc w stopniowym przywracaniu prawidłowej ruchomości. W zależności od potrzeb terapia może obejmować ćwiczenia, pracę z blizną, techniki poprawiające ruchomość tkanek oraz edukację dotyczącą bezpiecznego powrotu do aktywności. Dlatego w Evital Rehabilitacja wizyty uwzględniają te elementy jeszcze przed radioterapią. Jeżeli wiemy, że pacjentkę czeka radioterapia, już po operacji dużą wagę przykładamy do przygotowania obszaru jaki będzie poddany napromienianiom. W im lepszym stanie pacjentka rozpocznie radioterapię, tym skutki uboczne i „krok w tył” będą mniejsze.

Zwłóknienia po radioterapii piersi – co oznaczają dla pacjentki?

Zwłóknienie oznacza zmianę właściwości tkanki, która może stać się bardziej twarda i mniej elastyczna. Po radioterapii u części pacjentek mogą pojawić się zmiany włókniste w obszarze poddanym leczeniu.

Pacjentka może odczuwać:

• miejscowe stwardnienie,
• zmniejszoną elastyczność tkanek,
• uczucie napięcia,
• ograniczoną przesuwalność skóry,
• ograniczony zakres ruchu w barku,
• dyskomfort podczas ruchu.

Zwłóknienia mogą mieć różne nasilenie, pojawić się w różnym czasie od zakończenia napromieniania i nie zawsze powodują istotne dolegliwości. Jeśli jednak wpływają na ruchomość, komfort lub codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z fizjoterapeutą zajmującym się rehabilitacją onkologiczną np. w Evital Rehabilitacja .

Terapia może koncentrować się na poprawie ruchomości tkanek, zmniejszeniu ograniczeń funkcjonalnych i przywracaniu komfortu ruchu. Należy pamiętać, że fizjoterapia powinna być prowadzona w sposób stopniowy i dostosowany do indywidualnej reakcji organizmu.

Ograniczenie ruchomości barku po leczeniu raka piersi

Ograniczenie ruchomości barku jest jednym z problemów, które mogą pojawić się po leczeniu raka piersi. Może być związane z operacją, radioterapią, bólem, blizną, napięciem tkanek lub dłuższym ograniczaniem aktywności.

Pacjentka może zauważyć trudności z:

• unoszeniem ręki nad głowę,
• sięganiem do tyłu,
• zakładaniem odzieży,
• zapinaniem biustonosza,
• wykonywaniem czynności wymagających pracy kończyną po stronie leczonej.

Rehabilitacja może obejmować ćwiczenia poprawiające zakres ruchu, mobilizację tkanek, mobilizację blizny oraz stopniowy powrót do aktywności. W wielu przypadkach ważne jest również przywrócenie prawidłowej pracy całej obręczy barkowej, a nie tylko samego stawu ramiennego. Często problem nie leży w samym stawie a wynika z przykurczu tkanek pod pachą, na boku, przykurczu ścięgien mięśni – w szczególności przyczepu m. piersiowego większego lub pojawienia się AWS (sznurów limfatycznych) pod pachą i na żebrach.

Ćwiczenia powinny być dobrane indywidualnie. Zbyt intensywne rozciąganie lub próby szybkiego „przełamania” ograniczenia mogą nasilać dolegliwości. Znacznie bezpieczniejsze jest stopniowe zwiększanie zakresu ruchu zgodnie z możliwościami organizmu oraz połączenie z odpowiednią terapią manualną. Pacjentka może nie mieć problemu z wykonywaniem ćwiczeń, pozornie zakres ruchu będzie pełen, natomiast przykurcz i włóknienie tkanek może postępować dalej. Dlatego w Evital Rehabilitacja zwracamy dużą uwagę również na manualne opracowanie klatki piersiowej i mobilizację tkanek, ponieważ fizjoterapia onkologiczna to nie tylko same ćwiczenia!

Ryzyko obrzęku limfatycznego po radioterapii

Obrzęk limfatyczny może pojawić się w wyniku zaburzenia odpływu chłonki. Ryzyko jego wystąpienia zależy między innymi od zakresu leczenia chirurgicznego, zajęcia węzłów chłonnych oraz zastosowanej radioterapii. Dlaczego radioterapia zwiększa ryzyko wystąpienia obrzęku limfatycznego, nawet jeżeli podczas operacji nie wszystkie węzły chłonne nie zostały usunięte? Niestety po radioterapii pojawiają się zwłóknienia tkanek, co utrudnia odpływ chłonki z ręki i klatki piersiowej – mniej elastyczne i twarde tkanki stanowią „barierę”. Dodatkowo węzły chłonne są bardzo delikatnymi i małymi strukturami i są jeszcze bardziej narażone na włóknienie niż mięśnie. Węzły chłonne, które są zwłókniałe nie filtrują chłonki, a tym samym chłonka „stoi” w naczyniach, a taka sytuacja predysponuje do wystąpienia obrzęku limfatycznego.

Obrzęk może dotyczyć:

• ręki,
• przedramienia,
• dłoni,
• okolicy pachy,
• klatki piersiowej,
• piersi,
• bocznej części tułowia.

Ważne jest zwracanie uwagi na pierwsze symptomy, takie jak uczucie ciężkości kończyny, napięcie skóry, zwiększenie obwodu ręki lub wrażenie, że biżuteria albo ubranie stały się bardziej ciasne.

W przypadku podejrzenia obrzęku limfatycznego warto skonsultować się ze specjalistą zajmującym się terapią obrzęków limfatycznych. KTP – Kompleksowa Terapia Przeciwobrzękowa zajmuje się redukcją obrzęków i znacznie skuteczniejsza jeżeli obrzęk jest mały i „świeży”. Droga pacjentko, jeżeli zauważysz choć minimalne zwiększenie obwodów ręki – nie czekaj, aż obrzęk zwiększy się!

Ze względu na ryzyko wystąpienia obrzęku limfatycznego, w Evital Rehabilitacja pacjentki po radioterapii są objęte szczególną opieką. Monitorujemy przed i po radioterapii obwody rąk oraz dobieramy profilaktyczny rękaw kompresyjny, który znacznie zmniejsza to ryzyko.

Jak wygląda fizjoterapia po radioterapii piersi?

Pierwszym etapem jest szczegółowa ocena obszaru napromienianego. Fizjoterapeuta może ocenić między innymi:

• stan skóry,
• zakres ruchomości barku,
• ruchomość blizn,
• elastyczność i przesuwalność tkanek,
• występowanie napięcia i bólu,
• stan kończyny górnej oraz okolicy tułowia,
• ewentualne objawy wskazujące na zaburzenia odpływu limfy.

Na tej podstawie tworzony jest indywidualny plan terapii. W zależności od potrzeb będzie on obejmować:

Pracę z blizną

Jeśli skóra jest zagojona, nie ma już intensywnego odczynu popromiennego i innych przeciwwskazań, terapia może obejmować działania mające na celu poprawę jej ruchomości i elastyczności.

Terapię tkanek miękkich

W zależności od stanu tkanek fizjoterapeuta może pracować nad ograniczeniami ruchomości w obrębie skóry, tkanki podskórnej i innych struktur. Poprawa ukrwienia tkanek dzięki odpowiedniemu masażowi limfatycznemu i terapii tkanek miękkich powoduje, że tkanki stają się lepiej odżywione i elastyczne.

Terapię przeciwobrzękową

W Evital Rehabilitacja zawsze po radioterapii wprowadzamy profilaktykę przeciwobrzękową. Natomiast w przypadku wystąpienia obrzęku limfatycznego postępowanie jest dobierane indywidualnie i wprowadzana jest Kompleksowa Terapia Przeciwobrzękowa.

Edukację pacjentki

Bardzo ważną częścią rehabilitacji jest nauka dbania o tkanki i skórę, bezpiecznego ruchu, stopniowego zwiększania aktywności, wdrożenie profilaktyki przeciwobrzękowej oraz obserwowania zmian zachodzących w obrębie leczonej okolicy.

Ćwiczenia ruchowe

Ich celem jest poprawa zakresu ruchu i stopniowy powrót do codziennej aktywności. Ćwiczenia mogą dotyczyć barku, klatki piersiowej, kręgosłupa piersiowego oraz całej kończyny górnej. Nie ma jednego dobrego zestawu ćwiczeń, dlatego nie warto oczekiwać, że gotowe tutoriale na youtube będą dla każdego odpowiednie i pomocne.

Kiedy zgłosić się do fizjoterapeuty?

Do fizjoterapeuty warto zgłosić się już po operacji, a przed radioterapią. Najlepiej nie czekać aż wystąpią skutki uboczne radioterapii, ponieważ znaczy to, że proces włoknienia tkanek już zaczął zachodzić. Najlepszą formą zapobiegania powikłaniom po radioterapii jest wdrożenie wczesnej rehabilitacji. Jeżeli jednak nie miałaś możliwości rehabilitacji pomiędzy operacją i radioterapią a odczuwasz:

• narastające napięcie piersi lub klatki piersiowej,
• ograniczenie ruchomości barku,
• uczucie ciągnięcia skóry,
• stwardnienie lub zmiana elastyczności tkanek,
• problemy z poruszaniem ręką,
• obrzęk kończyny lub tułowia,
• trudności w powrocie do codziennej aktywności

zgłoś się jak najszybciej do fizjoterapeuty onkologicznego.

Nie zawsze trzeba czekać, aż objawy staną się bardzo nasilone! W Evital Rehabilitacja prowadzimy fizjoterapię pacjentek po leczeniu nowotworów piersi na każdym etapie leczenia oraz z każdym nasileniem powikłań – zarówno jeżeli skutki uboczne są delikatne, jak i u pacjentek, u których powikłania są poważne i mocno nasilone. Wczesna ocena funkcjonalna może pomóc zidentyfikować ograniczenia i dobrać odpowiednie postępowanie.

Podsumowanie

Fizjoterapia po radioterapii piersi jest ważnym elementem powrotu do sprawności i komfortu życia po leczeniu raka piersi. Radioterapia może wpływać na elastyczność tkanek, powięź, skórę i tkankę podskórną, a także zwiększać ryzyko ograniczenia ruchomości oraz problemów z odpływem limfy i wystąpienia obrzęku limfatycznego.

Odpowiednio dobrana rehabilitacja może pomóc w pracy nad napięciem, ograniczeniami ruchowymi, bliznami i zmianami w obrębie tkanek. Najważniejsze jest jednak indywidualne podejście oraz współpraca z zespołem medycznym prowadzącym pacjentkę. Jeżeli masz taką możliwość, warto przygotować tkanki jeszcze przed radioterapią (po operacji). Z im większym zakresem ruchu rozpoczniesz radioterapię i im lepsza będzie elastyczność i wygojenie tkanek, tym powikłania będą mniejsze i „krok w tył” po radioterapii będzie mniejszy

Jeśli po radioterapii piersi pojawia się napięcie, sztywność, ograniczenie ruchu lub obrzęk, warto skonsultować się ze specjalistą. Fizjoterapia po radioterapii powinna być prowadzona przez fizjoterapeutę znającym się na specyfice leczenia onkologicznego oraz pracującego również z obrzękami. Takich fizjoterapeutów znajdziesz w Evital Rehabilitacja. Fizjoterapia może stanowić ważne wsparcie w bezpiecznym powrocie do aktywności i poprawie codziennego funkcjonowania.