Fizjoterapia po mastektomii z rekonstrukcją piersi – jak wygląda rehabilitacja?
Dlaczego fizjoterapia po mastektomii z rekonstrukcją piersi jest ważna?
Mastektomia z rekonstrukcją piersi jest dużym zabiegiem chirurgicznym, który wpływa nie tylko na wygląd piersi, ale również na skórę, tkankę podskórną, powięź, mięśnie klatki piersiowej oraz układ limfatyczny. Proces gojenia może prowadzić do powstawania blizn, ograniczenia ruchomości tkanek, uczucia napięcia, obrzęku czy zmniejszenia zakresu ruchu kończyny górnej.
Fizjoterapia jest ważnym elementem powrotu do sprawności po operacji. Odpowiednio dobrana terapia pomaga stopniowo przywracać ruchomość tkanek i stawów, zmniejszać dolegliwości związane z napięciem i bliznami oraz wspierać prawidłową pracę układu limfatycznego.
Rehabilitacja nie powinna jednak wyglądać tak samo u każdej pacjentki. Jej zakres zależy m.in. od rodzaju mastektomii, sposobu rekonstrukcji, przebiegu gojenia, obecności blizn, obrzęku oraz ewentualnego leczenia uzupełniającego, takiego jak radioterapia.
Jak mastektomia i rekonstrukcja wpływają na tkanki?
Podczas mastektomii usuwana jest tkanka piersi, a w przypadku rekonstrukcji dodatkowo tworzone są nowe warunki anatomiczne w obrębie klatki piersiowej. W zależności od zastosowanej metody rekonstrukcji implant może być umieszczony pod mięśniem piersiowym lub w innej przestrzeni, a w przypadku rekonstrukcji tkankami własnymi wykorzystywane są tkanki pobrane z innej części ciała. Każdy z tych zabiegów wiąże się z ingerencją w tkanki i procesem gojenia. W jego przebiegu powstają blizny i może zmieniać się ruchomość skóry, tkanki podskórnej oraz powięzi. Tkanki mogą stać się bardziej napięte, mniej elastyczne i słabiej przesuwalne względem siebie. Dodatkowo zabieg w obrębie węzłów chłonnych może wpływać na funkcjonowanie układu limfatycznego i zwiększać ryzyko rozwoju obrzęku limfatycznego. Dlatego po operacji obserwujemy nie tylko samą bliznę, ale całą okolicę klatki piersiowej, pachy, barku i kończyny górnej.Rola fizjoterapii w powrocie do codziennej sprawności
Celem fizjoterapii po mastektomii i rekonstrukcji jest przede wszystkim bezpieczny powrót do codziennego funkcjonowania. W pierwszym etapie skupiamy się na ochronie procesu gojenia i stopniowym przywracaniu ruchomości. Wraz z postępem rekonwalescencji wprowadzamy kolejne elementy terapii, dostosowane do możliwości pacjentki. W Evital Rehabilitacja wykorzystujemy m.in.:- terapię blizn,
- masaż limfatyczny,
- techniki powięziowe,
- delikatną terapię tkanek klatki piersiowej i okolicy pachy,
- ćwiczenia zwiększające zakres ruchu barku i kończyny górnej,
- ćwiczenia oddechowe,
- ćwiczenia poprawiające ruchomość klatki piersiowej,
- kinesiotaping, jeśli jest wskazany,
- elementy terapii przeciwobrzękowej,
- naukę autoterapii i bezpiecznych ćwiczeń do wykonywania w domu.
Dlaczego rehabilitacja dotyczy nie tylko ręki, ale też piersi, klatki piersiowej i blizn?
Po onkologicznej operacji piersi uwaga pacjentki często skupia się przede wszystkim na kończynie górnej i możliwości wystąpienia obrzęku limfatycznego. Tymczasem obszarem, który również wymaga szczególnej uwagi, jest operowana pierś. Pierś po operacji jest nie tylko częścią ciała, w obrębie której zachodzą zmiany związane z procesem gojenia. To również obszar o dużym znaczeniu emocjonalnym i estetycznym. Zmiana wyglądu piersi, blizny, asymetria czy napięcie tkanek mogą wpływać na sposób, w jaki pacjentka postrzega swoje ciało i odnajduje się po leczeniu onkologicznym. Dlatego w gabinecie Evital Rehabilitacja podczas terapii zwracamy szczególną uwagę nie tylko na funkcję, ale również na estetykę operowanej piersi. Pracujemy nad poprawą ruchomości i jakości tkanek, wyglądem oraz elastycznością blizny, przesuwalnością skóry i tkanek, zawsze uwzględniając rodzaj przeprowadzonej operacji i rekonstrukcji oraz zalecenia lekarza. Ograniczenie ruchomości blizny może wpływać na przesuwalność skóry i tkanek klatki piersiowej. Napięcie w obrębie klatki piersiowej i pachy może natomiast wpływać na swobodę ruchu barku i całej kończyny górnej. Dlatego podczas terapii pracujemy nie tylko z ręką, ale również z: blizną – poprawiając jej ruchomość, elastyczność i jakość, skórą i tkanką podskórną – przywracając ich przesuwalność, powięzią i tkankami klatki piersiowej – zmniejszając ograniczenia ruchowe i napięcie tkanek, okolicą pachy – szczególnie w przypadku ograniczenia ruchu lub zwiększonego napięcia tkanek, piersią po rekonstrukcji – z uwzględnieniem rodzaju wykonanej rekonstrukcji i zaleceń lekarza, zwracając uwagę również na jej wygląd i symetrię, układem limfatycznym – obserwując występowanie obrzęku i w razie potrzeby włączając odpowiednie postępowanie przeciwobrzękowe. Takie całościowe podejście pozwala spojrzeć na organizm jako na połączony system tkanek, a nie traktować ręki, piersi, blizny czy klatki piersiowej jako oddzielnych problemów. W rehabilitacji po leczeniu onkologicznym ważne jest dla nas nie tylko odzyskanie sprawności i swobody ruchu, ale również zadbanie o operowany obszar, jego funkcję, wygląd i komfort pacjentki.Znaczenie indywidualnego planu terapii po operacji
Nie ma jednego schematu rehabilitacji, który będzie odpowiedni dla każdej pacjentki po mastektomii z rekonstrukcją. Inaczej będzie wyglądała terapia po rekonstrukcji implantem, inaczej po rekonstrukcji tkankami własnymi, a jeszcze inaczej u pacjentki, która przeszła również radioterapię lub zabieg w obrębie węzłów chłonnych. W Evital Rehabilitacja każdą terapię rozpoczynamy od oceny stanu pacjentki, rodzaju wykonanej operacji, procesu gojenia, zakresu ruchu, stanu blizn, napięcia tkanek oraz ewentualnych objawów obrzękowych. Na tej podstawie dobieramy odpowiednie techniki i ustalamy indywidualny plan terapii, który zmienia się wraz z postępem rekonwalescencji. Zależy nam nie tylko na poprawie parametrów fizycznych, ale przede wszystkim na tym, aby pacjentka bezpiecznie odzyskała poczucie swobody w swoim ciele i mogła wrócić do codziennych aktywności. Rehabilitacja po mastektomii z rekonstrukcją jest procesem. Wymaga czasu, stopniowego zwiększania obciążeń i dostosowania terapii do aktualnych potrzeb organizmu. Dlatego w Evital Rehabilitacja łączymy pracę manualną, terapię blizn, ćwiczenia, postępowanie przeciwobrzękowe oraz edukację pacjentki, tworząc kompleksowy i indywidualnie dopasowany proces fizjoterapii.Mastektomia z rekonstrukcją piersi – co musi wiedzieć pacjentka?
Mastektomia z rekonstrukcją piersi jest dużym zabiegiem chirurgicznym, ale warto wiedzieć, że rekonstrukcja może wyglądać bardzo różnie. Może być wykonana podczas tej samej operacji co mastektomia albo w późniejszym czasie. Pierś może zostać odtworzona za pomocą implantu, ekspandera lub tkanek własnych pacjentki. Informacja o rodzaju wykonanej rekonstrukcji jest bardzo ważna również podczas fizjoterapii. Poszczególne metody różnią się zakresem ingerencji w tkanki, miejscem powstania blizn oraz sposobem, w jaki klatka piersiowa i otaczające ją tkanki będą się goić.Mastektomia z jednoczasową rekonstrukcją piersi
Rekonstrukcja jednoczasowa oznacza, że mastektomia i rekonstrukcja piersi wykonywane są podczas jednej operacji. Po usunięciu tkanki piersi chirurg od razu odtwarza jej kształt, najczęściej wykorzystując implant lub ekspander. Dzięki temu pacjentka nie musi przechodzić przez okres bez piersi pomiędzy operacjami. Ponadto procedura odtworzenia piersi jest znacząco szybsza. Nie trzeba rozciągać skóry aby móc zrekonstruować pierś. W fizjoterapii zwracamy uwagę na stan rany, obrzęk, blizny, ruchomość skóry i tkanek oraz stopniowy powrót ruchu kończyny górnej.Rekonstrukcja odroczona
Rekonstrukcja odroczona wykonywana jest po pewnym czasie od mastektomii. Może być przeprowadzona po zakończeniu leczenia onkologicznego lub w momencie, który lekarz uzna za odpowiedni. Pacjentka może więc najpierw funkcjonować po samej mastektomii, a dopiero później przejść zabieg rekonstrukcyjny. W tym przypadku fizjoterapeuta bierze pod uwagę również wcześniejsze leczenie. Szczególne znaczenie ma przebyta radioterapia, ponieważ może powodować zmniejszenie elastyczności i ruchomości tkanek.Rekonstrukcja implantem
W rekonstrukcji implantem objętość piersi odtwarzana jest za pomocą implantu piersiowego. W zależności od zastosowanej techniki chirurgicznej implant może być umieszczony pod mięśniem piersiowym lub nad nim. Dla pacjentki oznacza to, że oprócz samej blizny zmieniają się również warunki pracy tkanek klatki piersiowej. Może pojawić się uczucie napięcia, ograniczenie ruchomości skóry lub dyskomfort podczas ruchu. W Evital Rehabilitacja pracujemy przede wszystkim nad ruchomością i elastycznością tkanek otaczających rekonstrukcję, blizną, klatką piersiową, pachą i obręczą barkową. Nie wykonujemy agresywnej pracy bezpośrednio na implancie.Rekonstrukcja ekspanderem
Ekspander jest rozwiązaniem, które pozwala stopniowo przygotować tkanki do rekonstrukcji implantem. Jest to rodzaj tymczasowego implantu, który może być stopniowo wypełniany, powodując rozciąganie skóry i tkanek. Proces ten odbywa się etapami. Wraz z kolejnymi wypełnieniami ekspandera pacjentka może odczuwać większe napięcie w obrębie piersi i klatki piersiowej. Podczas fizjoterapii ważne jest więc, aby wiedzieć, na jakim etapie rekonstrukcji znajduje się pacjentka. Intensywność ćwiczeń i terapii manualnej dostosowujemy do stanu tkanek, procesu gojenia oraz zaleceń chirurga.Rekonstrukcja z tkanek własnych
Rekonstrukcja autologiczna polega na odtworzeniu piersi z wykorzystaniem własnych tkanek pacjentki, pobranych z innej części ciała. Najczęściej stosowane są dwie metody: LD (Latissimus Dorsi), czyli pobranie tkanek z okolicy mięśnia najszerszego grzbietu, oraz DIEP, w której tkanki pobierane są z podbrzusza. W przypadku tych rekonstrukcji pacjentka ma nie tylko obszar operowany w obrębie piersi, ale również miejsce dawstwa, dlatego rehabilitacja obejmuje kilka obszarów ciała. Dużą część fizjoterapii stanowi terapia licznych blizn i praca z otaczającymi nimi tkankami. W zależności od zastosowanej metody pracujemy z bliznami w obrębie piersi, klatki piersiowej oraz pleców lub brzucha. Celem jest poprawa elastyczności i przesuwalności tkanek, zmniejszenie ich napięcia oraz przywrócenie prawidłowej funkcji operowanych obszarów. W Evital Rehabilitacja terapię dobieramy indywidualnie do rodzaju rekonstrukcji, zakresu operacji i etapu gojenia, uwzględniając zarówno rekonstruowaną pierś, jak i miejsce pobrania tkanek.Dlaczego rodzaj operacji wpływa na ćwiczenia i terapię manualną?
Każda metoda rekonstrukcji oznacza inną ingerencję w tkanki, dlatego nie istnieje jeden uniwersalny program ćwiczeń i terapii manualnej dla wszystkich pacjentek. Innego postępowania może wymagać pacjentka z implantem, innego pacjentka z ekspanderem, a jeszcze innego pacjentka po rekonstrukcji z wykorzystaniem tkanek własnych. Rodzaj operacji wpływa m.in. na:- zakres i tempo wprowadzania ćwiczeń,
- sposób pracy z blizną,
- możliwość i intensywność terapii manualnej,
- pracę z mięśniami klatki piersiowej,
- sposób pracy z tkankami wokół rekonstrukcji,
- konieczność uwzględnienia miejsca pobrania tkanek,
- powrót do aktywności fizycznej.
Kiedy rozpocząć fizjoterapię po mastektomii z rekonstrukcją?
Fizjoterapia po mastektomii z rekonstrukcją może rozpocząć się już od pierwszej doby po operacji. Na tym etapie nie oznacza to jednak intensywnej terapii. Najważniejsze są odpowiednio dobrane, bezpieczne ćwiczenia, nauka prawidłowego oddychania oraz stopniowe uruchamianie kończyn górnych. Ważnym elementem jest również nauka delikatnego automasażu operowanej piersi, jeśli chirurg na to pozwoli. Odpowiednio wykonywane, łagodne techniki mogą wspierać pracę z tkankami i świadomość obszaru poddanego operacji. Do gabinetu fizjoterapeutycznego najczęściej warto umówić się po usunięciu drenu, czyli około 2 tygodnie po zabiegu. Nie jest to jednak sztywna granica. Jeżeli wcześniej pojawia się ból, uczucie ciągnięcia, ograniczenie ruchu, napięcie tkanek lub inne niepokojące objawy, warto skonsultować się z fizjoterapeutą najwcześniej jak to jest możliwe.Pierwsze dni po operacji
Pierwsze dni po zabiegu to przede wszystkim czas gojenia i odpoczynku. Ćwiczenia powinny być delikatne i wykonywane w zakresie, który nie powoduje bólu ani nadmiernego napięcia tkanek. Na tym etapie zwracamy uwagę na:- prawidłowe oddychanie,
- delikatne ćwiczenia dłoni, nadgarstka i łokcia,
- stopniowe uruchamianie kończyny górnej,
- prawidłową postawę ciała,
- bezpieczne wykonywanie codziennych czynności.
Czas z drenem pooperacyjnym
Obecność drenu nie oznacza, że należy całkowicie zrezygnować z ruchu. Wręcz przeciwnie – bezpieczna, dostosowana do stanu pacjentki aktywność jest ważnym elementem rekonwalescencji. W tym okresie należy jednak szczególnie uważać, aby nie pociągać za dren i nie wykonywać ruchów, które powodują ból lub nadmierne napięcie w okolicy operowanej. Zakres ćwiczeń powinien być dostosowany do rodzaju wykonanej operacji, rekonstrukcji oraz zaleceń chirurga.Okres po wyjęciu drenu
Po usunięciu drenu możemy stopniowo rozszerzać zakres fizjoterapii. To dobry moment na dokładną ocenę:- ruchomości barku i kończyny górnej,
- napięcia tkanek klatki piersiowej i pachy,
- ruchomości skóry i tkanki podskórnej,
- wyglądu i elastyczności operowanej piersi,
- blizny,
- ewentualnych objawów obrzękowych.
